Kan şekeri neden düşer?

Kan şekeri düşmesi, tıp dilinde hipoglisemi olarak adlandırılır. Genellikle kan glikoz düzeyinin 70 mg/dL’nin altına inmesiyle gündeme gelir. Glikoz, beynin ve vücudun enerji ihtiyacını karşılayan temel kaynaklardan biri olduğu için kan şekerindeki düşüş; terleme, titreme, çarpıntı, baş dönmesi ve halsizlik gibi belirtilere yol açabilir.

Kan şekeri neden düşer sorusunun yanıtı kişiden kişiye değişebilir. Uzun süre aç kalmak, öğün atlamak, diyabet ilaçlarını yanlış kullanmak, yoğun egzersiz yapmak veya alkol tüketmek en sık görülen nedenler arasındadır. Bazı durumlarda ise hormonal hastalıklar, karaciğer sorunları ya da nadir görülen metabolik rahatsızlıklar kan şekeri düşüklüğüne neden olabilir.

Kan şekeri düşüklüğü nedir?

Kan şekeri düşüklüğü, kandaki glikoz seviyesinin vücudun ihtiyaçlarını karşılayamayacak kadar azalmasıdır. Özellikle diyabet tedavisinde kullanılan insülin ve bazı ilaçlar, kan şekerinin fazla düşmesine yol açabilir. Ancak diyabeti olmayan kişilerde de hipoglisemi görülebilir.

Kan şekeri düştüğünde vücut, glikoz seviyesini yükseltmek için adrenalin gibi hormonlar salgılar. Bu nedenle ilk belirtiler arasında terleme, titreme ve kalp çarpıntısı görülür. Düşüş ilerlerse beyin yeterli glikoz alamaz ve bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu veya bayılma ortaya çıkabilir.

Kan şekeri neden düşer?

Uzun süre aç kalmak

Uzun süre yemek yememek, özellikle yoğun fiziksel aktiviteyle birleştiğinde kan şekeri seviyesini düşürebilir. Öğün atlamak, çok düşük kalorili beslenmek veya düzensiz saatlerde yemek yemek bu riski artırır.

Öğünlerde yeterince karbonhidrat almamak

Karbonhidratlar vücudun temel glikoz kaynaklarından biridir. Çok düşük karbonhidrat içeren bir beslenme düzeninde, özellikle insülin veya kan şekeri düşürücü ilaç kullanan kişilerde hipoglisemi gelişebilir. Dengeli bir öğünde kompleks karbonhidrat, protein, sağlıklı yağ ve lif kaynaklarına yer verilmesi kan şekeri dalgalanmalarını azaltabilir.

Diyabet ilaçları ve insülin kullanımı

Diyabet hastalarında kan şekeri düşüklüğünün en yaygın nedenlerinden biri, alınan ilaç veya insülin dozunun vücudun ihtiyacından fazla olmasıdır. İlacın yanlış zamanda alınması, öğün atlanması ya da normalden daha az yemek yenmesi de hipoglisemiye neden olabilir.

İnsülin veya kan şekeri düşürücü ilaç kullanan kişilerin doz değişikliğini doktor önerisi olmadan yapmaması gerekir. Tekrarlayan hipoglisemi atakları mutlaka sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Yoğun egzersiz yapmak

Egzersiz sırasında kaslar daha fazla glikoz kullanır. Uzun süren veya yüksek yoğunluklu fiziksel aktivitelerden sonra, yeterli beslenme ve sıvı alımı olmadığında kan şekeri düşebilir.

Özellikle diyabeti olan kişilerin egzersiz öncesi ve sonrasında kan şekeri değerlerini takip etmesi, doktor veya diyetisyen önerisine göre ara öğün planlaması önemlidir. Egzersizin etkisi bazı kişilerde aktivite bittikten birkaç saat sonra da devam edebilir.

Alkol tüketimi

Alkol, karaciğerin depoladığı glikozu kana vermesini zorlaştırabilir. Bu nedenle özellikle aç karnına veya fazla miktarda alkol tüketildiğinde kan şekeri düşebilir. Alkolün etkisi, tüketimden saatler sonra da ortaya çıkabileceği için risk göz ardı edilmemelidir.

Reaktif hipoglisemi

Reaktif hipoglisemi, yemek yedikten genellikle birkaç saat sonra kan şekerinin düşmesi durumudur. Özellikle şekerli ve rafine karbonhidrat içeriği yüksek öğünlerin ardından insülinin hızlı ve fazla salgılanması bu tabloya yol açabilir.

Yemek sonrasında titreme, terleme, ani açlık, baş dönmesi veya halsizlik yaşayan kişilerin belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını not etmesi ve bir sağlık kuruluşuna başvurması yararlı olabilir.

Hormonal hastalıklar

Böbreküstü bezlerinin yeterli hormon üretmemesi, hipofiz bezi sorunları veya tiroit fonksiyonlarındaki bozukluklar kan şekeri dengesini etkileyebilir. Bu tür durumlarda hipoglisemiye yorgunluk, kilo değişiklikleri, tansiyon düşüklüğü veya cilt renginde değişiklikler gibi başka belirtiler de eşlik edebilir.

Karaciğer, böbrek veya böbreküstü bezi hastalıkları

Karaciğer glikoz depolayan ve gerektiğinde kana veren önemli bir organdır. Karaciğer işlevlerinin bozulması, glikoz üretimini ve depolanmasını etkileyerek kan şekeri düşüklüğüne neden olabilir. İleri böbrek hastalıklarında da ilaçların vücuttan atılımı yavaşlayabilir ve hipoglisemi riski artabilir.

Bazı ilaçlar ve sağlık sorunları

Diyabet ilaçları dışında bazı ilaçlar da nadiren kan şekeri düzeyini etkileyebilir. Ayrıca ciddi enfeksiyonlar, yetersiz beslenme, mide ameliyatları ve nadir görülen insülin salgılayan tümörler hipoglisemiye yol açabilir. Nedeni açıklanamayan veya tekrarlayan kan şekeri düşüklüğü mutlaka araştırılmalıdır.

Kan şekeri düştüğünde hangi belirtiler görülür?

Kan şekeri düşüklüğü belirtileri, glikoz seviyesinin ne kadar hızlı ve ne ölçüde azaldığına göre değişebilir. En sık görülen hipoglisemi belirtileri şunlardır:

• El ve vücutta titreme
• Soğuk terleme
• Çarpıntı ve kalp atımının hızlanması
• Halsizlik ve ani yorgunluk
• Yoğun açlık hissi
• Baş dönmesi ve sersemlik
• Baş ağrısı
• Sinirlilik, kaygı veya huzursuzluk
• Görmede bulanıklık
• Dikkat dağınıklığı ve konuşma güçlüğü
• Bilinç bulanıklığı veya bayılma

Her kişide aynı belirtiler görülmeyebilir. Uzun süredir diyabeti olan kişilerde, kan şekeri düştüğü halde belirti hissedilmeyebilir. Bu durum hipoglisemiyi fark etmeme olarak bilinir ve özellikle tehlikelidir.

Kan şekeri kaç olursa düşük kabul edilir?

Kan şekeri ölçüm cihazlarının sonuçları kişiye, cihaza ve ölçüm koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle tek bir ölçümden çok, belirtiler ve tekrarlayan ölçümler birlikte değerlendirilmelidir.

Kan şekeri düşünce ne yapılmalı?

Kişi bilinçli ve güvenli şekilde yutabiliyorsa hızlı etkili karbonhidrat tüketilebilir. Genellikle yaklaşık 15 gram karbonhidrat alınması ve 15 dakika sonra kan şekerinin yeniden ölçülmesi önerilir. Bu yaklaşım bazı kaynaklarda 15-15 kuralı olarak bilinir.

• Glukoz tableti veya glukoz jeli
• Yaklaşık 150 mililitre meyve suyu veya normal gazlı içecek
• Bir yemek kaşığı şeker veya bal
• Etiketi kontrol edilerek uygun miktarda hızlı etkili karbonhidrat

Kan şekeri 15 dakika sonra hâlâ düşükse veya belirtiler devam ediyorsa aynı yaklaşım tekrarlanabilir. Kan şekeri düzeldikten sonra, bir sonraki öğüne uzun süre varsa protein ve kompleks karbonhidrat içeren küçük bir ara öğün gerekebilir.

Bilinç kaybı, nöbet, ciddi konuşma bozukluğu veya yutma güçlüğü olan kişiye ağızdan yiyecek ya da içecek verilmemelidir. Böyle bir durumda acil yardım çağrılmalı, kişi yan yatırılmalı ve varsa doktorun daha önce önerdiği glukagon uygulaması yapılmalıdır.

Kan şekeri düşüklüğü nasıl önlenir?

• Öğünleri mümkün olduğunca düzenli tüketin ve uzun süre aç kalmamaya çalışın.
• İnsülin veya diyabet ilacı kullanıyorsanız doz ve öğün düzeninizi doktor önerilerine göre planlayın.
• Egzersiz öncesi, sırası ve sonrasında kan şekeri takibi yapın.
• Alkolü özellikle aç karnına tüketmeyin.
• Yanınızda glukoz tableti, meyve suyu veya uygun bir hızlı karbonhidrat kaynağı bulundurun.
• Hipoglisemi yaşadığınız zamanı, öncesinde yediğiniz yiyecekleri, yaptığınız egzersizi ve kullandığınız ilaçları not edin.
• Yakınlarınızı kan şekeri düşüklüğünün belirtileri ve acil durumda yapılması gerekenler konusunda bilgilendirin.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Kan şekeri düşüklüğü tekrarlıyorsa, nedeni bilinmiyorsa veya diyabet hastası olmayan bir kişide ortaya çıkıyorsa doktora başvurulmalıdır. Bilinç kaybı, nöbet, ciddi kafa karışıklığı, konuşma bozukluğu, göğüs ağrısı veya düzelmeyen belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Hipogliseminin nedenini belirlemek için doktor; kan şekeri ölçümleri, kullanılan ilaçlar, beslenme düzeni, egzersiz alışkanlıkları ve eşlik eden hastalıkları değerlendirebilir. Gerekli görülürse hormon testleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri gibi incelemeler yapılabilir.

Sonuç

Kan şekeri; uzun süre aç kalma, öğün atlama, yoğun egzersiz, alkol tüketimi ve özellikle diyabet ilaçlarının etkisiyle düşebilir. Bunun yanında hormonal ve metabolik hastalıklar da hipoglisemiye neden olabilir. Titreme, terleme, çarpıntı, ani açlık ve baş dönmesi gibi belirtiler kan şekeri düşüklüğünü düşündürebilir.

Tekrarlayan kan şekeri düşüklüğü normal kabul edilmemeli ve altta yatan neden araştırılmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı ve tedavi için doktor değerlendirmesi gerekir.